Αϊκίντο: Η πολεμική τέχνη της αγάπης και της αρμονίας
Ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων που δεν έχουν επαρκή ενημέρωση ή καμία επαφή με αυτή την τέχνη παρά μόνο έχοντας δει κάποια βίντεο στο Διαδίκτυο, θεωρούν το Αϊκίντο ως κάποιο είδος φυσική άσκησης που στοχεύει στην ευεξία, ενώ άλλοι είναι πιθανόν να το βλέπουν ως ένα είδος χορού, ή μια μορφή ιεροτελεστίας.
Όπως και εάν το δει κανείς το Αϊκίντο ποτέ δεν θα πάψει να είναι μια πολεμική τέχνη. Ένα μείγμα παραδοσιακών ιαπωνικών πολεμικών τεχνικών σφυρηλατημένο με την φιλοσοφία του πνεύματος της Άπω Ανατολής. Μια εκλεπτυσμένη μέθοδος ένωσης του μυαλού και του σώματος. Σκοπός της τέχνης του Αϊκίντο δεν είναι η επικράτηση επί του αντιπάλου, αλλά η επικράτηση πρώτα απo όλα επι του ίδιου μας του εαυτού, δηλαδή η εναρμόνιση με την ίδια μας την ύπαρξη και τους νόμους του σύμπαντος.
Η φυσική εξάσκηση αποτελεί μία πορεία αυτοανάπτυξης, είναι, δηλαδή, ένα μονοπάτι που οδηγεί στην αυτογνωσία και όχι αυτοσκοπός. Αποτελεί ένα πλήρες σύστημα αυτοάμυνας απέναντι σε κάθε είδους επίθεση, ανεξαρτήτως της μυϊκής μάζας και δύναμης του επιτιθέμενου. Σύμφωνα, με τον ιδρυτή του, οι τεχνικές του Αϊκίντo πρέπει να είναι αληθινές άρα λειτουργικές, καλές ώστε να μην προκαλούν σωματική βλάβη στον συνασκούμενο, και όμορφες (δηλαδή να εκτελούνται με χάρη και αρμονία). Τα δύο τελευταία αποτελούν ίσως και την ειδοποιό διαφορά του Αϊκίντο από τις υπόλοιπες πολεμικές τέχνες.

Τι είναι το Αϊκίντο

Το Αϊκίντο είναι μια σχετικά σύγχρονη ιαπωνική πολεμική τέχνη, η οποία αναπτύχθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1930 από τον Μοριχέι Ουεσίμπα (Morihei Ueshiba,14 Δεκεμβρίου 188326 Απριλίου 1969), τον οποίο οι ασκούμενοι της τέχνης αποκαλούν τιμητικά O Sensei (ο μεγάλος δάσκαλος). Η κύρια πολεμική τέχνη απο την οποία προέρχεται το αικίντο είναι το Daitō-ryū aikijūjutsu την οποία ο Ουεσίμπα άρχισε να διδάσκεται το 1915 στο Hokkaido απο τον Takeda Sokaku, τον αναγεννητή αυτής της τέχνης.

Επιπλέον, είναι γνωστό ότι ο Ουεσίμπα διδάχθηκε το Tenjin Shinyō-ryū με τον Tozawa Tokusaburο στο Τόκυο το 1901, το Gotōha Yagyū Shinganryū υπο τον Nakai Masakatsu στο Σακάι απο το 1903 έως το 1908, και judo υπο τον Kiyoichi Takagi στο Tanabe το 1911.

Εκτός απο άοπλες τεχνικές ρίψεις και τεχνικές ακινητοποίησης, ο Ουεσίμπα ενσωμάτωσε στη διδασκαλία του τεχνικές με τη χρήση όπλων, όπως τη λόγχη (yari), το κοντό ραβδί (jō), και του τουφεκίου με λόγχη (juken). Η κύρια όμως τέχνη πάνω στην οποία έχει «χτιστεί» τεχνικά το αικίντο είναι η τέχνη του σπαθιού (kenjutsu).

Τι σημαίνει ο όρος Αϊκίντο

Η λέξη «άικι» ως όρος δεν χρησιμοποιείται στην ιαπωνική γλώσσα πέρα απο τη σκοπιά του μπούντο (budo) δηλαδή της φιλοσοφίας ή του δρόμου του πολεμιστή. Αποτελεί την αρχή των πολεμικών τεχνών, δηλαδή της εναρμόνισης του αμυνόμενoυ με τις κινήσεις του επιτιθέμενου, με σκοπό τον πλήρη έλεγχο του καταβάλοντας την ελάχιστη προσπάθεια.

Η λέξη Αϊκίντο είναι σύνθεση των τριών κάντζι (kanji) ιδεογραμμάτων (Άι), (Κι) και (Ντο).

Το Αι αποδίδεται κυριολεκτικά ως “ένωση”, “ταίριασμα” ή «συνάντηση» ενώ μεταφορικά ως “αρμονία”, “ενότητα”, “ισορροπία”. Συμβολικά αναπαριστά μια μικρή πόρτα ενός σπιτιού ή μια αίθουσα.

Το Κι, το οποίο προέρχεται απο το κινέζικο “Τσ’ι” σημαίνει ενέργεια ή η ζωοφόρος δύναμη που υπάρχει σε όλη τη φύση, και αποτελεί ένα απο τα δομικά στοιχεία του πολιτισμού της Άπω Ανατολής. Στα ελληνικά θα μπορούσε να αποδοθεί και με τον όρο “πνεύμα”, όμως οι λαοί της Νοτιοανατολικής Ασίας τη χρησιμοποιούν ως συνθετικό για πολλές καθημερινές τους λέξεις. Το ιδεόγραμμα συμβολίζει ένα δοχείο γεμάτο ρύζι καλυμμένο απο ένα καπάκι. Οι υδρατμοί που περιέχονται μέσα σε αυτό είναι το κι.

Το Ντο (στα κινέζικα “Ταο”) αποτελεί ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της ιαπωνικής κουλτούρας. Εχει διττή σημασία: κυριολεκτικά μεταφράζεται ως ο δρόμος ή το μονοπάτι, αλλά η φιλοσοφική του ερμηνεία περιλαμβάνει την έννοια του «τρόπου ζωής και συμπεριφοράς». Οι ιάπωνες προσθέτουν την λέξη “Ντο” ως κατάληξη σε διάφορες δραστηριότητες δίνοντάς τους έτσι ένα χαρακτήρα δρόμου προς την προσωπική ολοκλήρωση και τελειοποίηση. Ο συγκεκριμένος όρος εκτός απο τις πολεμικές τέχνες χρησιμοποιείται και σε πιο ειρηνικές δραστηριότητες όπως για παράδειγμα στην ιαπωνική καλλιγραφία (shodō), στην ανθοδετική (kadō) και στην τέχνη του τσαγιού(chadō ή sadō).

Συνοψίζοντας, η λέξη Αϊκίντο μπορεί να αποδοθεί ως “ο δρόμος της ένωσης ή της εναρμόνισης με την ενέργεια”, με απώτερο στόχο την τελειοποίηση του ανθρώπου μέσα απο τη διαρκή εξάσκηση και προπόνηση.

Φιλοσοφικές προεκτάσεις του Αϊκίντο

Μια άλλη παράμετρος που έπαιξε σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της φιλοσοφίας της πολεμικής τέχνης που έμελλε να δημιουργήσει ο Μοριχέι Ουεσίμπα ήταν η γνωριμία του το 1919 με τον Ονισαμπούρο Ντεγκούτσι (Onisaburo Deguchi, 1871-1947), τον πνευματικό αρχηγό της σέκτας Ōmotokyō, ενός νεο –Σιντοιστικού κινήματος που την εποχή εκείνη ήταν η πολυπληθέστερη θρησκεία της Ιαπωνίας. Ένα απο τα κυριότερα χαρακτηριστικά αυτού του θρησκευτικού κινήματος ήταν η έμφαση στη κατάκτηση της ουτοπίας κατά τη διάρκεια της ζωής ενός ατόμου, κάτι ανάλογο με την νιρβάνα στον βουδισμό.

Ο Ντεγκούτσι είχε την δική του θεώρηση για το Σίντο στην οποία ενέπλεκε στοιχεία από τις τέχνες, την οικολογία και τον τρόπο οργάνωσης των κοινωνιών. Η ερμηνεία του ήταν αποτέλεσμα όλων όσων είχε μελετήσει αλλά και της συνειδητοποίησης ότι οι διδαχές των παλαιοτέρων έπρεπε με κάποιον τρόπο να ανανεωθούν στη νέα εποχή. Αυτές οι ιδέες είχαν μεγάλη επιρροή στην φιλοσοφία του Ουεσίμπα, ο οποίος άρχισε να βλέπει πλέον τις πολεμικές τέχνες ως έναν τρόπο προσφοράς αγάπης και συμπόνοιας, κυρίως σε αυτούς που αναζητούν να κάνουν κακό σε άλλους. Επιπλέον, διέκρινε την αδυναμία των μέχρι τότε συστημάτων να ξεπεράσουν την χρήση μυϊκής δύναμης και βίας και αμφισβήτησε την αξία μιας πολεμικής τέχνης που στηρίζεται στη επικράτηση έναντι των αντιπάλων. Μέσα απο αυτόν τον προβληματισμό ήταν που άρχισε να ανθίζει το Aikido, «ένα σπάνιο λουλούδι», όπως συνήθιζε να το αποκαλεί.

Η επαφή του με τον Ντεγκούτσι, εκτός απο την επίδραση στην πνευματική του ανάπτυξη, έδωσε στον Μοριχέι Ουεσίμπα τη δυνατότητα να ξεκινήσει να διδάσκει πολεμικές τέχνες στα πλαίσια της Ομότο Κίο. Πολύ σύντομα η φήμη του ως μεγάλου δασκάλου των πολεμικών τεχνών άρχισε να εξαπλώνεται, ενώ μέσω της σέκτας γνώρισε πολλά σημαίνοντα πρόσωπα της ιαπωνικής κοινωνίας, οι οποίοι του εξασφάλισαν την οικονομική υποστήριξη που ήταν απαραίτητη στα πρώτα του βήματα. Η δεκαετία του ’20 ήταν καθοριστική γι αυτόν για ποικίλους λόγους: μαζί με τον Ντεγκούτσι λαμβάνει μέρος στη αποτυχημένη προσπάθεια για τη δημιουργία της πρώτης αποικίας της σέκτας στη Μογγολία. Επίσης, το 1925 θα έχει την πρώτη απο τις τρεις μεταφυσικές εμπειρίες πνευματικής «φώτισης», όπως αναφέρει ο ίδιος, ύστερα απο ένα επεισόδιο που είχε με ένα αξιωματικό του ναυτικού, όπου κατάφερε άοπλος να τον αφοπλίσει δίχως να υπάρξει τραυματισμός.

Παραμένει αδιευκρίνηστο πότε ο Ουεσίμπα ξεκίνησε να χρησιμοποιεί τον όρο «Αϊκίντο». Το σίγουρο είναι πάντως ότι έγινε το επίσημο όνομα αυτής της πολεμικής τέχνης το 1942, όταν η ιαπωνική ομοσπονδία πολεμικών τεχνών (Dai Nippon Butoku Kai) άρχισε να υλοποιεί πρόγραμμα, επιχορηγούμενο απο την κεντρική κυβέρνηση, κωδικοποίησης και ταξινόμησης των διαφόρων πολεμικών σχολών που υπήρχαν μέχρι εκείνη την περίοδο.

Η προπόνηση του Αϊκίντο

Η προπόνηση του Αϊκίντο, όπως και στις άλλες πολεμικές τέχνες, περιέχει τόσο φυσικά όσο και πνευματικά στοιχεία. Η πραγματικά ουσιώδης διαφορά του από τις άλλες πολεμικές τέχνες έγκειται στο γεγονός ότι ένα μεγάλο μέρος της προπόνησης περιλαμβάνει ρίψεις του αντιπάλου, καθώς οι ασκούμενοι αυτό που μαθαίνουν πρώτα απο όλα είναι να πέφτουν με ασφάλεια στο έδαφος ή να κυλούν ομαλά. Οι επιθέσεις περιλαμβάνουν μια ευρεία γκάμα άοπλων και ένοπλων χτυπημάτων και λαβών ενώ στις αμυντικές τεχνικές περιλαμβάνονται ρίψεις και ακινητοποιήσεις.

Η προπόνηση περιλαμβάνει όλα τα χαρακτηριστικά μιας έντονης σωματικής άσκησης προσφέροντας όμως στον ασκούμενο ηρεμία και ισορροπία με έναν τρόπο εντελώς διαφορετικό από τις συνηθισμένες ασκήσεις. Διαθέτει μια μεγάλη γκάμα διατατικών ασκήσεων που βοηθούν στη χαλάρωση, την ευλιγισία και την αντοχή του σώματος ενώ περιλαμβάνει και ασκήσεις που βοηθούν στην μυική ενδυνάμωση, χωρίς αυτό να είναι όμως το κυρίως ζητούμενο .

Η ενέργεια που υπάρχει στο ανθρώπινο σώμα, “συντονίζεται” μέσω των ασκήσεων του Αϊκίντο, όπου όλοι οι μύες του ανθρώπινου σώματος γυμνάζονται και ασκούνται. Πολλές απο τις ασκήσεις προθέρμανσης είναι παρόμοιες με αυτές που χρησιμοποιούνται στη γιόγκα και στις pilates.

Η προπόνηση του Αϊκίντο εκτός απο φυσική είναι και πνευματική άσκηση, καθώς δίνει έμφαση στην εξάσκηση του πνεύματος προκειμένου να είναι ήρεμο και χαλαρό ακόμα και στις πιο επικίνδυνες καταστάσεις. Αυτό επιτυγχάνεται μέσα απο τις ασκήσεις διαλογισμού που πραγματοποιούνται πριν ή μετά την προπόνηση

Στο Αϊκίντο δεν χρησιμοποιούνται λακτίσματα και γροθιές για αυτοάμυνα. Βασικό στοιχείο είναι το aiki, δηλαδή η εναρμόνιση με την κίνηση του επιτιθέμενου και το σπάσιμο της ισορροπίας, μέσω της εκμετάλλευσης της ορμής του, με τελικό στόχο τη ρίψη ή την καθήλωσή του στο έδαφος. Για όλα αυτά δεν απαιτείται μυϊκή δύναμη, παρά μόνο έλεγχος του σώματός μας και του πνεύματος, καθαρή αντίληψη, σωστός χρονισμός, και το κυριότερο, γνώση του εαυτού μας άρα και του αντιπάλου.

Εξάσκηση με τη χρήση όπλων

Οι ένοπλες τεχνικές στο Αϊκίντο περιλαμβάνουν τη χρήση του bokken (ξύλινο σπαθί), του jo (κοντό ραβδί) και του τάντο (μαχαίρι). Παρόλο που ο ιδρυτής ανέπτυξε περαιτέρω τις άοπλες τεχνικές, ενσωμάτωσε στη διδασκαλία του τη χρήση των παραδοσιακών όπλων, όχι μόνο για να κρατήσει ζωντανή τη μακραίωνη πολεμική παράδοση της Ιαπωνίας αλλά και για να ενισχύσει την έννοια της απόστασης, της σωστής κίνησης και στάσης των ποδιών και του σώματος, καθώς και της «ένωσης» μεταξύ των συνασκούμενων.

Οι βασικές αρχές του Αϊκίντο

Ένα από τα κύρια σημεία της εκπαίδευσης στο Αϊκίντο είναι η ιδέα της ενοποίησης του νου και σώματος. Η βάση αυτής της «έννοιας» εντοπίζεται στη διδασκαλία του ιδρυτή της ιαπωνικής γιόγκα (Shin Shin Tōitsudō) , Τέμπου Νακαμούρα (Tempu Nakamura 1876 – 1968) ο οποίος υπήρξε φίλος του Μοριχέι Ουεσίμπα αλλά και δάσκαλος του Κοίτσι Τοχέι, ενός από τους σημαντικότερους μαθητές του ιδρυτή του Αϊκίντο, ο οποίος στη συνέχεια ίδρυσε το Shin Shin Toitsu Aikido.

Στο βιβλίο του «Το Κι στην καθημερινή ζωή», ο Κοίτσι Τοχέι επισημαίνει ότι προκειμένου να επιτευχθεί η ένωση του νου και του σώματος, θα πρέπει να εκπληρώνονται τέσσερις βασικές και αλληλένδετες αρχές, οι οποίες συνοψίζονται στις παρακάτω προτάσεις:

  1. Διατηρείστε τον νου σας σε ένα σημείο (Keep one point)
  2. Χαλαρώστε πλήρως (Relax completely)
  3. Διατηρείστε το βάρος χαμηλά (Keep weight underside)
  4. Επεκτείνετε το Κι (Extend Ki)

Η δεύτερη και τρίτη αρχή είναι εύκολο να κατανοηθούν καθώς αφορούν στη φυσική κατάσταση του σώματος όπου δεν υπάρχει ένταση και άγχος και το βάρος πέφτει φυσιολογικά προς τα κάτω. Όμως για να επιτευχθεί αυτή η συνθήκη απαιτείται ηρεμία νου και ισορροπία πνεύματος άρα είναι απαραίτητο να εκπληρώνονται οι άλλες δύο αρχές.

Η πρώτη και η τελευταία αρχή, έχουν να κάνουν με την κατάσταση του νου του ατόμου και για αυτό τον λόγο είναι πιο δύσκολες τόσο στην κατανόησή όσο και στην ερμηνεία τους. Το ένα σημείο (tanden) βρίσκεται περίπου πέντε πόντους κάτω απο τον ομφαλό και αποτελεί, σύμφωνα με τη φιλοσοφία της Άπω Ανατολής, όχι μόνο το κέντρο βάρους του ανθρώπινου σώματος αλλά και το κέντρο του ανθρώπινου πνεύματος . Αν ο άνθρωπος μπορέσει να κατευθύνει τον νου του σε αυτό το σημείο θα έχει επιτυχεί να ενώσει το πνεύμα με το σώμα του και συνεπώς να πετύχει και τις υπόλοιπες αρχές.

Η επέκταση του κι είναι μια διαδικασία στην οποία ο άνθρωπος γίνεται συγχρόνως δέκτης και πομπός της ζωογόνου ενέργειας που βρίσκεται στο περιβάλλον του και σε όλο το σύμπαν, άρα γίνεται ένα με το σύμπαν. Σε μια τέτοια κατάσταση ο άνθρωπος μπορεί να ζει κάθε στιγμή αρμονικά σε σχέση τόσο με τον εαυτό του όσο και με τους υπόλοιπους ανθρώπους αλλά και με το περιβάλλον του.

Β.Ντίνος (αικιντόκα-δημοσιογράφος)